Tại sao cùng tham gia bảo vệ rừng nhưng số tiền DVMTR mỗi hộ gia đình, cộng đồng nhận được lại khác nhau? Mức chi trả phụ thuộc vào đơn giá chi trả theo lưu vực, diện tích sau khi áp dụng hệ số K và cơ chế điều tiết nguồn thu.

Chính sách chi trả DVMTR tạo nguồn lực quan trọng cho công tác bảo vệ rừng: Đối với người dân miền núi tỉnh Điện Biên, rừng không chỉ gắn với sinh kế mà còn có vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước, hạn chế sạt lở đất và duy trì cân bằng sinh thái. Thông qua chính sách chi trả DVMTR, giá trị của rừng được chuyển hóa thành nguồn lực tài chính phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng, đồng thời góp phần cải thiện thu nhập cho các chủ rừng.

Giai đoạn 2020 - 2025 ghi nhận bước tiến mạnh mẽ của chính sách này trên địa bàn tỉnh. Tổng thu hằng năm, tăng từ 190,658 tỷ đồng (năm 2020) lên 282,962 tỷ đồng (năm 2025), mức thu tăng thêm 48,4%. Tổng chi hằng năm dao động từ 164,925 tỷ đồng đến 274,778 tỷ đồng/năm. Diện tích rừng được chi trả: Mở rộng từ 304.083 ha lên 334.387 ha. Quy mô thụ hưởng: Số hộ dân tham gia bảo vệ rừng tăng mạnh từ hơn 85.000 hộ (năm 2020) lên hơn 122.000 hộ (năm 2025).

Những kết quả trên cho thấy, chính sách chi trả DVMTR ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ rừng, đồng thời góp phần cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống cho người dân vùng rừng. Số tiền DVMTR được chi trả hàng năm của mỗi chủ rừng phụ thuộc vào đơn giá chi trả theo lưu vực, diện tích rừng cung ứng sau khi quy đổi theo hệ số K và cơ chế điều tiết nguồn thu.

Khu rừng cung ứng DVMTR trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Thực tế tại Điện Biên cho thấy, mức thu nhập từ nguồn tiền chi trả DVMTR của các hộ gia đình, cộng đồng dân cư có sự khác biệt rõ rệt. Sự chênh lệch này không xuất phát từ sự cảm tính, mà phụ thuộc hoàn toàn vào 3 yếu tố kỹ thuật và pháp lý cốt lõi:

Thứ nhất, đơn giá chi trả khác nhau giữa các lưu vực: Nguồn thu tiền chi trả DVMTR tại mỗi lưu vực phụ thuộc vào số lượng, công suất của các cơ sở sử dụng dịch vụ như nhà máy thủy điện, cơ sở cung cấp nước sạch. Vì vậy, đơn giá chi trả giữa các lưu vực có sự khác biệt đáng kể. Đối với diện tích rừng thuộc lưu vực của nhiều nhà máy, đơn giá chi trả được xác định bằng tổng đơn giá của các nhà máy tương ứng theo quy định.

Theo số liệu năm 2025, tại xã Sen Thượng thuộc lưu vực sông Đà (gồm các nhà máy thuỷ điện Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, Pắc Ma và công ty nước sạch Vinaconex và máy nước mặt Sông Đuống), đơn giá chi trả đạt 1.323.080 đồng/ha/năm. Trong khi đó, tại lưu vực Nhà máy thủy điện Nậm Núa, đơn giá trước điều tiết là 9.077 đồng/ha/năm; sau điều tiết, mức chi trả được nâng lên 500.000 đồng/ha/năm đối với khu vực I và 600.000 đồng/ha/năm đối với khu vực II và III.

Thứ hai, diện tích được tính tiền sau khi áp dụng hệ số K: Số tiền nhận được không tính trên tổng diện tích rừng thực tế chủ rừng đang được giao quản lý, bảo vệ, mà căn cứ vào diện tích đủ điều kiện chi trả sau khi quy đổi theo hệ số K. Hệ số K được xác định dựa trên trữ lượng rừng (K1), mục đích sử dụng rừng (K2), nguồn gốc hình thành rừng (K3), và mức độ khó khăn trong quản lý (K4).

Như năm 2025, hộ ông Sùng A Ký (xã Quảng Lâm, thuộc lưu vực sông Đà) có 6,26 ha rừng cung ứng DVMTR. Sau khi áp dụng các hệ số K thành phần, diện tích quy đổi làm căn cứ tính tiền chi trả còn 5,38 ha, thấp hơn 0,88 ha so với diện tích cung ứng. Sự chênh lệch này phản ánh chất lượng cung ứng DVMTR của khu rừng của chủ rừng. Việc hiểu và nắm bắt rõ cách thức áp dụng, quy đổi diện tích được chi trả theo hệ số K sẽ giúp chủ rừng nêu cao trách nhiệm, tính chủ động và thực hiện tốt hơn công tác quản lý, bảo vệ rừng được chi trả, góp phần từng bước nâng cao chất lượng rừng cung ứng.

Biểu tổng hợp diện tích rừng được chi trả DVMTR năm 2025 tại xã Quảng Lâm thể hiện chi tiết việc áp dụng hệ số K.

Thứ ba, Cơ chế điều tiết: Nguồn tiền DVMTR chưa xác định được đối tượng nhận có thể được điều tiết để bổ sung kinh phí chi trả cho những diện tích rừng thuộc các lưu vực có đơn giá thấp, theo quy định hiện hành. Cơ chế này góp phần nâng đơn giá chi trả đối với những diện tích có mức chi trả thấp hơn mức kinh phí khoán bảo vệ rừng từ ngân sách nhà nước. Theo Nghị định số 58/2024/NĐ-CP ngày 24/5/2024 của Chính phủ, mức kinh phí khoán bảo vệ rừng bình quân là 500.000 đồng/ha/năm; đối với diện tích rừng thuộc các xã khu vực II, III, mức kinh phí bằng 1,2 lần. Đây là chính sách nhân văn nhằm cải thiện thu nhập cho người dân ở những khu vực khó khăn.

Chủ động rà soát thông tin, bảo đảm quyền lợi chi trả: Cần khẳng định rõ, tiền DVMTR không phải là khoản hỗ trợ hay trợ cấp chia bình quân đầu người/hộ gia đình. Mức chi trả được xác định dựa trên hồ sơ pháp lý về quyền quản lý rừng, phạm vi, diện tích cung ứng dịch vụ và điều kiện thực tế của từng lô rừng.

Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng hướng dẫn người dân xã Mường Luân hoàn thiện hồ sơ, mở tài khoản ngân hàng nhận tiền DVMTR.

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, các hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư cần: Chủ động rà soát diện tích, kiểm tra thông tin chủ rừng và hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý; kịp thời phối hợp với các cơ quan chức năng đối chiếu, điều chỉnh khi phát hiện có sự sai lệch giữa hồ sơ và thực địa; đẩy mạnh mở tài khoản ngân hàng để nhận tiền chi trả nhanh chóng, an toàn và công khai; đối với các cộng đồng dân cư, việc quản lý và sử dụng tiền DVMTR phải bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, đúng mục đích và có sự thống nhất cao trong cộng đồng.

Ứng dụng thiết bị bay không người lái (flycam) rà soát, xác định diện tích rừng ngoài thực địa tại xã Sín Thầu.

Về phía cơ quan quản lý, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên cùng với chính quyền địa phương, Kiểm lâm tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại (như flycam, ảnh vệ tinh và phần mềm chuyên ngành), kết hợp kiểm tra thực địa nhằm nâng cao độ chính xác trong rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng DVMTR. Cùng với đó, việc cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu số góp phần hạn chế sai sót, kịp thời phát hiện, tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, bảo đảm quyền lợi chính đáng của các chủ rừng, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với chính sách.

Khi nguồn tiền DVMTR được xác định đúng, tính đủ, chi trả đúng đối tượng và quản lý, sử dụng công khai, minh bạch, chính sách sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Đây cũng là nền tảng để người dân yên tâm gắn bó với rừng, chung tay gìn giữ tài nguyên rừng, góp phần phát triển lâm nghiệp bền vững trên quê hương Điện Biên.