Ở bản Pa Tần (xã Mường Chà), rừng không chỉ là tài nguyên mà còn là trách nhiệm chung của cộng đồng. Từ phương pháp quản lý dựa vào cộng đồng, người dân từng bước chủ động tham gia bảo vệ rừng, gắn lợi ích với trách nhiệm và giữ rừng bền vững.
Bản Pa Tần có 105 hộ với hơn 460 nhân khẩu, được giao quản lý, bảo vệ hơn 2.557,81 ha. Với người dân nơi đây, rừng như chính ngôi nhà chung của bản. Và từ sự gắn bó ấy, người dân Pa Tần đã nhận lại được những giá trị thiết thực, bền vững. Hiện nay, bản Pa Tần có 2.133,74 ha diện tích được chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), với tổng số tiền được chi trả DVMTR năm 2024 đạt hơn 2,2 tỷ đồng. Bình quân mỗi hộ dân trong bản nhận khoảng 20 triệu đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Đó là khoản thu nhập có ý nghĩa lớn đối với đời sống của người dân vùng cao.
Ông Poòng Văn Sơn - Trưởng bản Pa Tần cho biết: “Bản thành lập 10 tổ tuần tra bảo vệ rừng, mỗi tổ gồm 10 người, thực hiện tuần tra ít nhất 1 lần/tháng; riêng mùa hanh khô tăng lên 2-3 lần/tháng để phòng cháy, chữa cháy rừng. Người dân đã quen việc, chỉ cần thông báo là anh em chuẩn bị dao phát, ủng, áo mưa, sẵn sàng lên rừng ngay”.
Hoạt động tuần tra rừng tại Pa Tần được tổ chức theo các tổ tuần tra, luân phiên nhau nhằm bảo đảm tất cả các hộ dân đều tham gia và nắm rõ tình hình rừng. Trong quá trình tuần tra, các tổ thực hiện nghiêm túc việc ghi chép sổ theo dõi, thể hiện đầy đủ thời gian, tuyến tuần tra. Khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm rừng, các tổ báo cáo trưởng bản và trưởng Ban quản lý rừng cộng đồng để phối hợp xử lý theo quy định. Chính sự chủ động, trách nhiệm đó đã giúp Pa Tần nhiều năm không xảy ra cháy rừng, không có vụ vi phạm lâm luật và độ che phủ rừng luôn ổn định.
Tổ tuần tra bản Pa Tần phối hợp với kiểm lâm địa bàn đi tuần tra rừng.
Một trong những yếu tố quan trọng giúp hoạt động tuần tra rừng bản Pa Tần duy trì sự “bền bỉ” chính là nguồn tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng. Một phần tiền chi trả DVMTR bản nhận được sẽ trích cho các hoạt động tuần tra bảo vệ rừng, hỗ trợ xăng xe, công tuần tra cho các tổ… Nhờ có sự hỗ trợ thiết thực này, người dân yên tâm, nhiệt tình hơn trong công tác giữ rừng.
Bên cạnh đó, trong các cuộc họp bản định kỳ, nội dung quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng luôn được lồng ghép tuyên truyền, nhắc nhở. Việc người dân cùng giám sát lẫn nhau, cùng hưởng lợi từ rừng đã tạo nên tinh thần cộng đồng đoàn kết, xem việc giữ rừng là trách nhiệm và lợi ích chung của cả bản.
Những nỗ lực ấy đã giúp Pa Tần trở thành điểm sáng trong công tác bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng của xã Mường Chà. Không chỉ giảm thiểu nguy cơ cháy rừng, hạn chế xâm hại rừng, hoạt động tuần tra thường xuyên với sự tham gia của từng hộ dân còn giúp người dân hiểu rõ hơn giá trị của rừng đối với sinh kế và môi trường sống. Nguồn tiền chi trả DVMTR cao không chỉ là “động lực tài chính” mà còn là cầu nối gắn kết trách nhiệm - quyền lợi - ý thức bảo vệ rừng của người dân.
Thực tế cho thấy, khi cộng đồng thật sự được trao quyền, được hưởng lợi, được giám sát và phát huy vai trò chủ thể, những cánh rừng sẽ được bảo vệ vững chắc hơn.