Tỉnh Điện Biên “lá phổi xanh” vùng Tây Bắc sở hữu diện tích rừng tự nhiên hơn 419.000 ha, chiếm khoảng 44% tổng diện tích toàn tỉnh. Với vai trò then chốt trong bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng, dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn tạo nguồn sinh kế thiết thực cho người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang là xu hướng phát triển mạnh mẽ trên toàn quốc, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã tiên phong triển khai các giải pháp công nghệ, đưa công tác chi trả DVMTR bước sang giai đoạn mới: minh bạch, thuận tiện và hiệu quả hơn.
Rừng cung ứng DVMTR tại khu vực Nà Nhạn xã Mường Phăng
Chi trả DVMTR tại Điện Biên bắt đầu triển khai từ năm 2011, mở ra cơ chế “lấy rừng nuôi rừng” hiệu quả. Đến năm 2024, tổng diện tích rừng được chi trả DVMTR lên đến 316.637 ha, tương đương khoảng 74,26% diện tích có rừng toàn tỉnh. Trong giai đoạn 2019-2024, tổng số tiền DVMTR chi trả cho các chủ rừng vượt con số 1.392 tỷ đồng, bình quân gần 200 tỷ đồng/năm.
Năm 2024, Quỹ tỉnh đã thực hiện chi trả trên 211 tỷ đồng tiền DVMTR. Trong năm 2025, tính đến ngày 15/8, Quỹ tỉnh đã giải ngân được 168,947 tỷ đồng, trong đó: thanh toán năm 2024 cho các chủ rừng 164,486 tỷ đồng, đạt 98% số tiền phải giải ngân năm 2024 và thanh toán các năm trước 4,462 tỷ đồng. Những con số này phản ánh nỗ lực lớn trong đảm bảo tiến độ và hiệu quả chi trả tiền DVMTR.
Không chỉ mang lại giá trị tài chính, chi trả DVMTR đã thúc đẩy sự vào cuộc của người dân: Số hộ tham gia trực tiếp bảo vệ rừng tăng từ hơn 95.000 hộ năm 2021 lên gần 103.229 hộ năm 2024. Đi cùng với đó, đơn giá chi trả bình quân khoảng 100.000 nghìn đồng/ha/năm (năm 2011) tăng lên khoảng 900.000 đồng/ha/năm (năm 2024), một bước nâng cấp đáng kể về mức hỗ trợ. Trước đây, việc chi trả DVMTR chủ yếu dựa trên tiền mặt; mất nhiều thời gian, chi phí đi lại và rủi ro trong chi trả tiền DVMTR cho cả bên chi trả và bên nhận tiền. Tuy nhiên, bằng việc áp dụng các công nghệ thanh toán điện tử, Quỹ đã chuyển hướng chi trả qua hệ thống ngân hàng và ví điện tử, tạo nên bước ngoặt trong quản lý và minh bạch tài chính.
Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng cùng các đơn vị liên quan đã phối hợp mạnh mẽ để hỗ trợ các chủ rừng, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới mở tài khoản ngân hàng. Từ giữa tháng 6/2025 Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng đã thành lập nhiều tổ công tác để phối hợp với chính quyền địa phương, Hạt kiểm lâm và Ngân hàng Chính sách Xã hội đã đến tận nhà, thôn, bản và trụ sở UBND xã, phường để hướng dẫn chủ rừng mở tài khoản để nhận tiền DVMTR. Nhờ vậy, tính đến ngày 15/8/2025, đã có 7.114/7.540 chủ rừng có tài khoản ngân hàng để nhận tiền chi trả DVMTR, chiếm 94,35% tổng số chủ rừng trên toàn tỉnh.
Qua trao đổi với ông Chang Á Sinh ở bản Leng Su Sìn, xã Sín Thầu là chủ rừng mới mở tài khoản ngân hàng được Quỹ thông báo chi trả bổ sung tiền DVMTR các năm 2023, 2024 trong tháng 8 này, ông Sinh phấn khởi cho biết: Nhận tiền qua tài khoản ngân hàng nhanh gọn, giảm lo lắng và rủi ro; giao dịch được ngân hàng ghi nhận rõ ràng. Nhận được tiền thời gian tới gia đình ông sử dụng tiền DVMTR mua phân bón, cây trồng, sửa chữa nhà cửa và mua sách bút cho con đi học… góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình.
Trao đổi với ông Trần Xuân Thắng, Giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng tỉnh Điện Biên cho biết việc Quỹ tỉnh thực hiện chuyển đổi số, chi trả không dùng tiền mặt cho các chủ rừng đã góp phần giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian; thanh toán tự động theo tài khoản, loại bỏ các khâu rườm rà liên quan tiền mặt. Tạo động lực cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng, góp phần tăng tỷ lệ che phủ và duy trì vùng xanh bền vững cho Điện Biên
Qua trao đổi với các xã thì không phải mọi khoản chi trả cho chủ rừng đều được thực hiện suôn sẻ. Tính đến tháng 4/2025, vẫn còn 2,599 tỷ đồng tiền DVMTR từ các năm trước chưa chi trả được cho chủ rừng do một số nguyên nhân như: hồ sơ giao rừng chưa hoàn chỉnh, tranh chấp, chồng lấn diện tích, chủ rừng không còn địa chỉ hoặc không có tài khoản. Ngoài ra, ở một số địa bàn, việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và Quỹ tỉnh chưa thật chặt chẽ, dẫn đến chi trả chậm, hồ sơ sai khác giữa bản đồ và quyết định giao rừng, hoặc chủ rừng chưa thực hiện đầy các đủ thủ tục theo quy định.
Lớp tập huấn ứng dụng AI vào công tác chuyên môn của Quỹ tỉnh
Theo ông Trần Khoa Phương - Phụ trách phòng KH-KT Quỹ cho biết trong thời gian tới đơn vị tiếp tục tham mưu, triển khai các giải pháp như: Tiếp tục mở rộng chi trả không dùng tiền mặt bằng việc hướng dẫn, hỗ trợ thêm các chủ rừng chưa có tài khoản, hoàn thiện thủ tục ngân hàng để mở tài khoản. Hoàn thiện dữ liệu giao rừng: rà soát, xác minh bản đồ, quyết định giao rừng để xử lý triệt để các trường hợp tranh chấp, sai lệch hồ sơ. Áp dụng phần mềm quản lý chi trả DVMTR, GIS/viễn thám để theo dõi diện tích rừng, cập nhật kịp thời và quản lý dữ liệu tập trung. Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn: nâng cao nhận thức và kỹ năng số, ứng dụng AI cho viên chức, người lao động của đơn vị và các chủ rừng về chi trả điện tử, sử dụng tài khoản ngân hàng, tra cứu thông tin. Tăng cường hợp tác liên ngành: phối hợp tham mưu cùng ngân hàng, chính quyền địa phương, các cơ quan có liên quan, các tổ chức, cá nhân sử dụng dịch vụ để nâng cao chất lượng thực thi chính sách.
Chuyển đổi số trong chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Điện Biên không chỉ là cải tiến công nghệ mà còn là một bước ngoặt trong quản lý tài nguyên và xây dựng sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Từ chính sách “lấy rừng nuôi rừng” đến ứng dụng thanh toán điện tử, Điện Biên đang khẳng định vị thế đi đầu trong bảo vệ tài nguyên và ứng dụng chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp. Đó là mũi nhọn góp phần kiến tạo tương lai xanh, bền vững cho cộng đồng và vùng đất nơi địa đầu Tổ quốc.