Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng (Quỹ) luôn coi trọng, xác định và triển khai thực hiện nhiều giải pháp thúc đẩy công khai, minh bạch trong chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) cho các chủ rừng trên địa bàn tỉnh Điện Biên để công tác chi trả DVMTR ngày càng phát huy vai trò, hiệu quả trong quản lý, bảo vệ rừng, gắn với phát triển sinh kế bền vững cho người dân trên địa bàn.

Là một trong những tỉnh có diện tích rừng lớn của khu vực Tây Bắc, Điện Biên đã và đang triển khai chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng như một nguồn lực tài chính bền vững để hỗ trợ, thúc đẩy hoạt động quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đa phần người dân, cộng đồng dân cư sống dựa vào rừng trên địa bàn. Thực tiễn cho thấy, hiệu quả không chỉ nằm ở số tiền được chi trả mà còn phụ thuộc rất lớn vào việc đảm bảo công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình thực hiện: Từ việc rà soát, xác định diện tích rừng cung ứng, xác định đơn vị sử dụng dịch vụ, các đối tượng cung ứng dịch vụ, đến tính toán, xác định đơn giá, số tiền chi trả, danh sách chủ rừng chi trả và hình thức chi trả, kiểm tra việc quản lý, sử dụng tiền của chủ rừng. Minh bạch giúp tạo niềm tin của người dân, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan. Chính vì vậy, yêu cầu đẩy mạnh công tác công khai, minh bạch luôn được Quỹ coi là yếu tố then chốt để chi trả DVMTR tại Điện Biên phát huy hiệu quả, thực sự trở thành “cầu nối” giữa lợi ích kinh tế và mục tiêu bảo vệ bền vững tài nguyên rừng.
Thực hiện các quy định về đảm bảo yêu cầu công khai số liệu, thông tin về diện tích rừng có cung ứng DVMTR, diện tích rừng được chi trả, đơn giá chi trả, số tiền chi trả,... cho các chủ rừng và các đơn vị liên quan trên địa bàn theo Nghị định số 156/2018/NĐ-CP ngày 16/11/2018 của Chính phủ; cũng như chỉ đạo của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Việt Nam, UBND tỉnh Điện Biên và Hội đồng Quản lý Quỹ về việc chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng qua tài khoản ngân hàng hoặc giao dịch thanh toán điện tử. Hàng năm, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan kiểm lâm, các đơn vị liên quan và chủ rừng tổ chức thực hiện đảm bảo các nội dung về chi trả DVMTR, trong đó yêu cầu về đảm bảo công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình triển khai thực hiện.
Năm 2024, tổng diện tích rừng trên địa bàn tỉnh Điện Biên là 426.379 ha; trong đó, diện tích rừng có cung ứng DVMTR là 412.109,5 ha, chiếm tỷ lệ 96,7% diện tích có rừng toàn tỉnh. Tổng diện tích rừng được chi trả DVMTR năm 2024 là 316.637 ha (diện tích rừng đã giao và đảm bảo các điều kiện chi trả), diện tích chi trả quy đổi theo 4 hệ số K là 265.494 ha.

Diện tích rừng có cung ứng DVMTR tại phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.

Trong công tác quản lý, Quỹ đã ứng dụng công nghệ thông tin (ảnh vệ tinh như: Sentilnel-2, Planet, Google Earth), sử dụng phần mềm chuyên dụng (Mapinfor, QGIS) và cơ sở dữ liệu trong bản đồ chi trả, diễn biến rừng hàng năm để theo dõi, rà soát, cập nhật diện tích rừng, đảm bảo tính chính xác và đồng bộ giữa tỉnh và cơ sở. Bên cạnh đó, Quỹ chủ động phối hợp với UBND các xã/phường, thôn bản tổ chức niêm yết công khai số liệu diện tích cung ứng, diện tích rừng chi trả, danh sách chủ rừng được chi trả, đơn giá chi trả, diện tích chi trả (sau khi áp tính theo hệ số K) và số tiền được hưởng tại trụ sở chính quyền và nơi sinh hoạt cộng đồng, thông báo đến các chủ rừng qua trưởng thôn, bản; đồng thời thông tin rộng rãi đến các chủ rừng qua nhóm zalo chủ rừng và đăng tải trên website của Quỹ. Ngoài ra, Quỹ còn gửi biểu thông báo số tiền chi trả DVMTR hàng năm của từng chủ rừng cho chủ rừng thông qua các Trưởng bản nhận, phát giúp. Để phát huy vai trò giám sát xã hội, Quỹ thiết lập đường dây nóng, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, trưởng thôn, bản tham gia kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện, đặc biệt là việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR của cộng đồng dân cư. 
Để đảm bảo kịp thời, công khai, minh bạch và hiệu quả trong chi trả và quản lý, sử dụng tiền DVMTR của các chủ rừng, cũng như hạn chế rủi ro, bảo đảm an toàn, rút ngắn thời gian thanh toán tiền và thuận tiện cho người dân; từ năm 2019 đến nay, Quỹ đã thực hiện việc chi trả tiền qua tài khoản ngân hàng cho các chủ rừng trên toàn tỉnh. Từ đầu năm 2024 đến nay, Quỹ đã tổ chức chi trả tiền DVMTR năm 2024 qua tài khoản ngân hàng và ví điện tử cho 6.082 chủ rừng (trong đó: 1.000 cộng đồng dân cư, 5.032 hộ gia đình, 02 tổ chức: Ban quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng, 07 nhóm hộ và 04 tổ chức khác, 37 UBND xã được nhà nước giao trách nhiệm bảo vệ rừng), với tổng số tiền 240,56 tỷ đồng (tạm ứng 76,398 tỷ đồng; thanh toán 164,162 tỷ đồng), đạt 98% so với tổng số tiền phải giải ngân là 245,986 tỷ đồng; và chi trả tiền các năm trước cho 416 chủ rừng đủ hồ sơ, điều kiện chi trả, với số tiền 3,9 tỷ đồng. 

Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Mường Chà tiến hành chi trả tiền DVMTR năm 2024 cho các chủ rừng trên địa bàn

Ông Nguyễn Khánh Đạt - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Nhé, tỉnh Điện Biên cho biết: “Tiền DVMTR hàng năm do Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh chi trả đóng vai trò rất quan trọng cho công tác quản lý, bảo vệ rừng và phát triển sinh kế của người dân và là nguồn thu nhập chính của đa phần các hộ dân thuộc các bản sống gần rừng trên địa bàn xã”.
Số tiền DVMTR chi trả hàng năm của Quỹ lớn. Do đó, việc đảm bảo tính công khai, minh bạch trong các bước, khâu xác định diện tích, số tiền chi trả, thực hiện chi trả, cũng như quản lý, sử dụng số tiền DVMTR là công việc hết sức quan trọng, đảm bảo đúng theo quy định tại Nghị định số 156/2018/NĐ-CP của Chính phủ, đảm bảo số tiền chi trả đến tay chủ rừng có cung ứng được đầy đủ, kịp thời, giúp hộ nhận khoán có kinh phí sinh hoạt hàng ngày cũng như kinh phí phục vụ cho công tác tuần tra bảo vệ rừng. 
Với cách làm trên, công tác chi trả DVMTR tại Điện Biên ngày càng công khai, minh bạch, công bằng và kịp thời, góp phần tạo dựng, củng cố niềm tin của người dân vào chi trả DVMTR; đồng thời tạo động lực mạnh mẽ để người dân nâng cao trách nhiệm, hiệu quả trong công tác quản lý, bảo vệ diện tích rừng có cung ứng.
Bà Mai Hương, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thông tin: “Hàng năm, Quỹ đều tổ chức rà soát, cập nhật và xác định diện tích rừng được chi trả dịch vụ môi trường rừng đầy đủ và tiến hành thông báo, thông tin chi tiết, cụ thể về các số liệu, diện tích rừng chi trả, đơn giá, số tiền chi trả và triển khai chi trả kịp thời, công khai, minh bạch đến các chủ rừng có cung ứng DVMTR trên địa bàn tỉnh”.
Nhằm chủ động, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đảm bảo công khai, minh bạch và hiệu quả trong chi trả DVMTR; Quỹ đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch, cũng như trực tiếp ban hành Kế hoạch đi hướng dẫn, hỗ trợ chủ rừng mở tài khoản, đồng thời nhanh chóng phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội, Hạt Kiểm lâm khu vực và chính quyền địa phương thành lập các tổ công tác hướng dẫn, hỗ trợ chủ rừng hoàn thiện các thủ tục mở tài khoản để nhận tiền chi trả DVMTR trên địa bàn các địa phương còn chủ rừng chưa có tài khoản, đặc biệt là các chủ rừng ở vùng sâu, vùng xa với phương châm: “đi đến từng xã, từng bản, từng hộ dân”. Trong 8 tháng đầu năm 2024, Quỹ đã hướng dẫn, hỗ trợ, đôn đốc mở tài khoản được tổng cộng cho 1.798 chủ rừng, đạt 84,7% tổng số chủ rừng chưa có tài khoản; nâng tổng số chủ rừng đã có tài khoản nhận tiền là 7.114/7.540 chủ rừng, đạt trên 94% tổng số chủ rừng có cung ứng. Tỷ lệ hoàn thành này thể hiện nỗ lực chủ động, kiên trì, không ngại khó khăn của các cán bộ Quỹ và thành viên phối hợp trong việc tiếp cận, hướng dẫn và đồng hành cùng người dân để nhận tiền chi trả DVMTR ngay tại nơi họ sinh sống và làm việc.

Cán bộ Quỹ phối hợp với cán bộ xã đi hỗ trợ chủ rừng mở tài khoản nhận tiền DVMTR tại nhà ở bản Lịch Cang, xã Mường Lạn.

Bên cạnh việc quan tâm thực hiện rà soát, xác định số liệu diện tích rừng chi trả, hồ sơ, thủ tục để chi trả tiền DVMTR cho chủ rừng, Quỹ còn chú trọng đến công tác kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền của các cộng đồng dân cư trên địa bàn. Từ đầu năm đến nay, Quỹ đã tổ chức 02 cuộc kiểm tra việc quản lý, sử dụng tiền chi trả DVMTR của 62 chủ rừng là cộng đồng trên địa bàn huyện Mường Nhé và Điện Biên cũ. Qua công tác kiểm tra, giám sát đã nắm bắt được việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR của các cộng đồng (chủ yếu chi cho các hộ gia đình trong bản để nâng cao đời sống và trích một phần chi công tuần tra, bảo vệ phát triển rừng), cũng như kịp thời chỉ ra những nội dung còn tồn tại, hạn chế để hướng dẫn, tháo gỡ. Qua đó, đảm bảo nguồn tiền DVMTR được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, công khai, minh bạch, góp phần nâng cao năng lực cộng đồng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Mặc dù công tác công khai, minh bạch trong chi trả DVMTR đã được Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng chú trọng, quan tâm triển khai trong thời gian qua, tuy nhiên trên thực tế vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: (1) Tại một số địa phương, việc niêm yết công khai danh sách, diện tích, số tiền chi trả đôi khi chưa được thực hiện đầy đủ, kịp thời; (2) điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế, đặc biệt là các xã vùng sâu, vùng xa hệ thống mạng chưa ổn định, dẫn đến việc ứng dụng phần mềm quản lý, cập nhật cơ sở dữ liệu, thông tin chi trả còn chậm; (3) một bộ phận người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, chưa có kỹ năng hoặc điều kiện tiếp cận các kênh thông tin điện tử, chưa tiến hành mở tài khoản để nhận tiền (hiện tại, vẫn còn 426 chủ rừng, chiếm 6% chưa mở tài khoản); (4) công tác phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong việc cung cấp và kiểm chứng thông tin đôi lúc chưa đồng bộ; hiệu quả giám sát cộng đồng còn hạn chế.
Để công tác chi trả DVMTR tiếp tục phát huy hiệu quả, cũng như khắc phục những hạn chế, tồn tại trong việc thực hiện công tác công khai, minh bạch trong chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh cần có sự phối hợp chặt chẽ, thực hiện đồng bộ giữa các cấp chính quyền, đơn vị quản lý rừng, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ và người dân thông qua các giải pháp: (1) Tăng cường trách nhiệm của UBND cấp xã, trưởng thôn, bản và các chủ rừng trong việc niêm yết công khai danh sách, diện tích, đơn giá, số tiền chi trả đúng thời hạn, rõ ràng và dễ hiểu, bảo đảm người dân có thể nắm bắt, giám sát trực tiếp; (2) chú trọng và thực hiện tốt công tác tuyên truyền, phổ biến bằng nhiều hình thức công khai phù hợp như: Niêm yết, thông qua họp thôn, bản, loa truyền thanh,... và tiếp tục ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả (trang thông tin điện tử, zalo,...), để công khai thông tin; (3) tăng cường kiểm tra, giám sát của Quỹ và các cơ quan liên quan đối với việc công khai các số liệu, thông tin chi trả tại cơ sở, quản lý sử dụng tiền của chủ rừng; (4) mở rộng sự tham gia giám sát của cộng đồng dân cư, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan báo chí,... qua đó nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và công bằng trong chính sách DVMTR.
Chi trả DVMTR tại tỉnh Điện Biên đã và đang mang lại hiệu quả rõ rệt, vừa tạo sinh kế bền vững, vừa giúp nâng cao nhận thức của người dân, cộng đồng về vai trò, tầm quan trọng của rừng, từ đó góp phần nâng cao đời sống người dân, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế rừng bền vững, gắn với thích ứng biến đổi khí hậu và gìn giữ, bảo vệ môi trường sống trường tồn cho muôn đời sau. Với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo và sự đồng thuận của người dân, Quỹ sẽ tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các giải pháp để đảm bảo công tác công khai, minh bạch trong chi trả, góp phần triển khai phát huy hiệu quả trong công tác chi trả DVMTR, xứng đáng là "trái tim" của hoạt động bảo vệ và phát triển rừng tỉnh Điện Biên.