Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và yêu cầu ngày càng cao về công khai, minh bạch trong thực hiện chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã triển khai hình thức truyền thông mới thông qua việc xây dựng, tích hợp và niêm yết mã QR Code tra cứu thông tin tại cơ sở. Đây được xem là bước đổi mới quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông, phù hợp với điều kiện thực tiễn tại địa phương.
Trước đây, việc cung cấp thông tin về chi trả DVMTR chủ yếu được thực hiện thông qua niêm yết văn bản tại trụ sở UBND xã, cụ thể là trên các bảng thông báo chi trả DVMTR do Quỹ lắp đặt tại địa phương. Tuy nhiên, sau khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập chính quyền địa phương 2 cấp, tại một số xã do việc di chuyển, thay đổi trụ sở làm việc, nhiều bảng thông báo đã bị mất, hư hỏng hoặc không còn phù hợp với điều kiện thực tế. Theo rà soát, Quỹ đã lắp đặt 128 bảng thông báo chi trả DVMTR tại cơ sở; tuy nhiên, đến nay chỉ còn 16 bảng còn sử dụng được, 112 bảng còn lại đã hư hỏng hoặc cần thay thế. Nếu tiếp tục duy trì phương thức truyền thống, việc sửa chữa, làm mới và lắp đặt lại hệ thống bảng thông báo sẽ phát sinh chi phí lớn, tốn nhiều thời gian, nhân lực, đồng thời khó đáp ứng yêu cầu cập nhật thông tin kịp thời.
Xuất phát từ thực tế đó, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã chủ động đổi mới hình thức truyền thông, chuyển sang xây dựng và sử dụng mã QR Code để tích hợp, cung cấp thông tin về chi trả DVMTR. Đây không chỉ là giải pháp phù hợp trước mắt mà còn là bước chuyển quan trọng theo hướng hiện đại hóa, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.
Đến nay, Quỹ đã xây dựng và phát hành 06 mã QR Code, tích hợp các nội dung thông tin quan trọng như: Thông báo thanh toán tiền chi trả, đơn giá chi trả, diện tích cung ứng DVMTR, các sản phẩm truyền thông (video tuyên truyền, trang thông tin điện tử, Zalo OA của Quỹ)… Các mã QR đã được gửi tới xã, phường, nhà văn hóa thôn, bản để niêm yết.
Trong quá trình tổ chức triển khai mô hình “Dân vận khéo” trên địa bàn xã Búng Lao, cán bộ Quỹ tuyên truyền, hướng dẫn chủ rừng quét mã QR Code tra cứu thông tin.
Song song với đó, công tác tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng mã QR Code được triển khai đồng bộ, linh hoạt. Trong quá trình tổ chức thực hiện, hoạt động truyền thông được lồng ghép với công tác “dân vận khéo” tại cơ sở, cán bộ Quỹ đã trực tiếp xuống địa bàn, hướng dẫn cụ thể cho các chủ rừng là cộng đồng thôn, bản, hộ gia đình, cá nhân cách sử dụng điện thoại thông minh để quét mã, truy cập và tra cứu thông tin chi trả DVMTR. Thông qua việc giải thích rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng, người dân từng bước làm quen với phương thức tiếp cận thông tin mới.
So với phương thức truyền thống, việc sử dụng mã QR Code đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nếu như trước đây người dân phải trực tiếp đến điểm niêm yết để xem thông tin, thì nay có thể tra cứu mọi lúc, mọi nơi thông qua điện thoại thông minh. Thông tin không còn bị giới hạn về không gian, thời gian và được cập nhật kịp thời, chính xác hơn. Bên cạnh đó, hình thức này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong chi trả DVMTR. Người dân có thể chủ động kiểm tra, đối chiếu thông tin liên quan đến quyền lợi của mình, từ đó tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng và nâng cao trách nhiệm của các bên trong quá trình thực hiện công tác chi trả DVMTR.
Người dân tra cứu thông tin về số tiền, diện tích, đơn giá được chi trả DVMTR hàng năm thông qua mã QR Code.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn như: một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, còn hạn chế trong việc sử dụng điện thoại thông minh; điều kiện hạ tầng mạng tại một số khu vực chưa ổn định; thói quen tiếp cận thông tin truyền thống vẫn còn phổ biến. Do đó, việc kết hợp linh hoạt giữa các hình thức truyền thông vẫn là cần thiết để đảm bảo mọi đối tượng đều được tiếp cận thông tin.
Trong thời gian tới, Quỹ sẽ tiếp tục hoàn thiện, mở rộng nội dung tích hợp trong mã QR Code; tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn người dân sử dụng; qua đó từng bước nâng cao hiệu quả truyền thông, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý và thực hiện chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh.