Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng luôn chú trọng và triển khai thực hiện nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng cho các chủ rừng trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Đặc biệt là công tác hỗ trợ, phối hợp với chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp hiện nay để thúc đẩy giải quyết, xử lý tháo gỡ kịp thời các vướng mắc trong chi trả nhằm đảm bảo người dân sớm được hưởng lợi từ chính sách.
Chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) trong những năm qua đã trở thành một trong những công cụ tài chính hiệu quả, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ và phát triển rừng bền vững, gắn với phát triển sinh kế và đời sống của người dân vùng rừng. Tại tỉnh Điện Biên, nơi có diện tích rừng lớn và nhiều lưu vực đầu nguồn các hệ thống sông lớn, quan trọng như Sông Đà, Sông Mã, Sông Mê Kông…, công tác chi trả DVMTR đã tạo nên nhiều chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của người dân, cộng đồng dân cư, chủ rừng và các cấp ủy đảng, chính quyền.
Năm 2024, tổng diện tích rừng có cung ứng DVMTR trên địa bàn tỉnh Điện Biên là 412.109,5 ha, chiếm tỷ lệ 96,7% diện tích có rừng toàn tỉnh; chủ yếu thuộc lưu vực của các nhà máy thủy điện liên tỉnh trên hệ thống Sông Đà (thủy điện Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình), hệ thống Sông Mã (thủy điện Bá Thước 1, 2; Mường Luân 1, 2; Nậm Hóa 2, Cẩm Thủy 1, Trung Sơn, Thành Sơn, Sông Mã 3, Mường Hung) và các nhà máy thủy điện nội tỉnh trên hệ thống sông Nậm Mức, Nậm Núa, Nậm Rốm,... và các cơ sở sử dụng nước sạch trên địa bàn tỉnh.
Giai đoạn 2021-2025, bình quân mỗi năm Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thu trên 240 tỷ đồng từ các đơn vị sử dụng DVMTR để chi trả cho các chủ rừng có cung ứng trên địa bàn tỉnh. Từ đầu năm 2024 đến nay, Quỹ đã tiến hành tổ chức chi trả tiền DVMTR năm 2024 qua tài khoản ngân hàng và ví điện tử cho 6.401 chủ rừng, với tổng số tiền 241,6 tỷ đồng (trong đó: Tạm ứng 76,4 tỷ đồng; thanh toán 165,2 tỷ đồng), đạt 98,2% so với tổng số tiền phải giải ngân; và chi trả tiền các năm trước cho các chủ rừng đủ hồ sơ, điều kiện chi trả, với số tiền 4,8 tỷ đồng. Nguồn tiền này đã trở thành động lực kinh tế thiết thực, giúp người dân vùng rừng có thêm thu nhập ổn định từ việc giữ rừng, bảo vệ rừng có cung ứng dịch vụ. Nhiều cộng đồng dân cư thôn, bản đã sử dụng tiền DVMTR để tu sửa đường giao thông bản, xây dựng nhà văn hóa bản, hỗ trợ tuần tra, trang bị công cụ bảo vệ rừng, cải thiện sinh kế và nâng cao đời sống người dân. Qua đó, đóng góp quan trọng vào việc duy trì và thúc đẩy tăng tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đảm bảo theo Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh, tình trạng phá rừng, cháy rừng, khai thác trái phép trong vùng có cung ứng đã giảm đáng kể. Người dân đã chủ động, tích cực tổ chức tuần tra, phát hiện sớm các nguy cơ xâm hại rừng, tham gia tích cực vào công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, quản lý rừng, giữ gìn từng cánh rừng như gìn giữ chính tương lai của gia đình và cộng đồng.
Theo ông Lỳ Lỳ Hà - trưởng bản Lỳ Mạ Tá, xã Sín Thầu cho biết: “Số tiền dịch vụ môi trường rừng được nhận hàng năm đóng một vai trò quan trọng đối với đời sống của các hộ gia đình trong bản, nhờ có nguồn tiền này mà nhiều gia đình đã có tiền phục vụ đời sống, lo cho con cái đi học, phát triển kinh tế gia đình như mua trâu, bò, gà, cá thả,...; bản có nguồn để chi cho các công việc chung và kinh phí để tuần tra, phòng cháy chữa cháy rừng, lên người dân nơi đây tích cực, tăng cường công tác tuần tra, bảo vệ rừng, xác định bảo vệ tốt diện tích rừng chính là bảo vệ cuộc sống hàng ngày của các hộ dân”.
Người dân bản Lỳ Mạ Tá, xã Sín Thầu cùng cán bộ kiểm lâm tổ chức đi tuần tra bảo vệ diện tích rừng có cung ứng DVMTR của cộng đồng bản
Bên cạnh đó, công tác tổ chức, quản lý và giám sát việc chi trả tiền ngày càng được Quỹ chú trọng. Quỹ đã đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ (sử dụng ảnh vệ tinh, các phần mềm chuyên dụng, máy flycam,...) và phối hợp chặt chẽ với các Hạt Kiểm lâm, chính quyền địa phương và chủ rừng trong công tác xác minh, rà soát, đối chiếu diện tích rừng đủ điều kiện chi trả, đảm bảo nguồn tiền được chi trả đến đúng đối tượng, đúng quy định. Từ đầu năm đến nay, Quỹ đã tổ chức 02 cuộc kiểm tra việc quản lý, sử dụng tiền chi trả DVMTR của 62 chủ rừng là cộng đồng trên địa bàn huyện Mường Nhé và Điện Biên cũ. Qua công tác kiểm tra, giám sát đã nắm bắt được việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR của các cộng đồng (chủ yếu chi cho các hộ gia đình trong bản để nâng cao đời sống và trích một phần chi công tuần tra, bảo vệ phát triển rừng), cũng như kịp thời chỉ ra những nội dung còn tồn tại, hạn chế để hướng dẫn, tháo gỡ.
Kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền của cộng đồng thôn, bản xã Mường Pồn.
Thực hiện mô hình chuyển đổi sang chính quyền địa phương 2 cấp trong bối cảnh hiện nay; thời gian qua, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã tích cực, tăng cường công tác phối hợp, trao đổi thông tin trong việc phổ biến, tuyên truyền, tổ chức triển khai thực hiện chi trả DVMTR trên địa bàn các xã, đặc biệt là việc liên hệ, hỗ trợ, hướng dẫn cơ quan chuyên môn cấp xã để thống nhất cách thức, biện pháp giải quyết nhằm xử lý dứt điểm những vướng mắc, tồn tại của các chủ rừng trên địa bàn để kịp thời chi trả tiền DVMTR cho chủ rừng, góp phần thực hiện đảm bảo tính hiệu quả, đúng quy định. Để thực hiện, Quỹ đã tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch số 3729/KH-SNNMT ngày 18/9/2025 về làm việc với UBND các xã để giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh Điện Biên.
Theo đó, từ ngày 25/9-02/10/2025, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã tiến hành làm việc với UBND 08 xã: Pu Nhi, Na Son, Núa Ngam, Si Pa Phìn, Na Sang, Nà Tấu, Mường Phăng và Sáng Nhè. Đây đều là các xã còn nhiều bất cập, vướng mắc khó liên quan đến chi trả tiền DVMTR, với tổng số 304 chủ rừng còn vướng mắc, tổng số tiền chưa chi trả là hơn 3,2 tỷ đồng, trong đó: Xã Na Son: 20 chủ rừng; xã Pu Nhi: 18 Chủ rừng; xã Núa Ngam: 02 chủ rừng; xã Mường Phăng: 76 chủ rừng; xã Nà Tấu: 169 chủ rừng; xã Sáng Nhè: 05 chủ rừng; xã Na Sang: 10 chủ rừng; xã Si Pa Phìn: 04 chủ rừng.
Đoàn công tác Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tổ chức làm việc với UBND xã Mường Phăng và các chủ rừng để hướng dẫn, hỗ trợ xử lý, tháo gỡ vướng mắc
Đại diện chủ rừng còn vướng mắc phát biểu ý kiến đề nghị tại buổi làm việc của Đoàn công tác Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tại xã Núa Ngam
Tại buổi làm việc, lãnh đạo Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng và đoàn công tác của Quỹ, cùng với lãnh đạo UBND các xã, phòng chuyên môn xã, cơ quan kiểm lâm và chủ rừng còn vướng mắc tiến hành trao đổi, thảo luận, bàn bạc cụ thể về cách thức xử lý, giải quyết đối với từng chủ rừng, từng nguyên nhân vướng mắc, cũng như giao nhiệm vụ cho phòng Kinh tế các xã chủ trì, phối hợp với cơ quan liên quan, trưởng bản và cán bộ kỹ thuật phụ trách địa bàn của Quỹ tham mưu giải quyết dứt điểm các tồn tại, kèm theo thời hạn giải quyết để đảm bảo hồ sơ chi trả chuyển về Quỹ, làm cơ sở cho Quỹ chi trả tiền DVMTR theo quy định.
Theo ông Lò Văn Long - Phó Chủ tịch UBND xã Si Pa Phìn cho biết: “Chi trả dịch vụ môi trường rừng đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao ý thức trách nhiệm quản lý, bảo vệ và phát triển rừng của người dân trên địa bàn xã; nhiều diện tích rừng trên địa bàn xã đã được người dân quản lý, bảo vệ tốt, cũng như đề nghị được giao rừng để sớm hưởng tiền dịch vụ môi trường rừng”.
Để đảm bảo yêu cầu về công khai, minh bạch thông tin, số liệu chi trả tiền DVMTR cho các chủ rừng và các đơn vị liên quan, cũng như thúc đẩy hiệu quả của công tác chi trả tiền DVMTR cho các chủ rừng, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã chủ động, tích cực phối hợp với đơn vị liên quan và ngân hàng để thúc đẩy, hướng dẫn, hỗ trợ các chủ rừng, đặc biệt là đối với các chủ rừng ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới mở tài khoản ngân hàng. Từ giữa tháng 6/2025 đến nay, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng đã thành lập nhiều tổ công tác để phối hợp với chính quyền địa phương, Hạt Kiểm lâm và Ngân hàng Chính sách xã hội đã đến tận nhà, thôn, bản và trụ sở UBND xã, phường để hướng dẫn chủ rừng mở tài khoản để nhận tiền DVMTR. Chính vì vậy, tính đến nay đã có 7.087/7.540 chủ rừng có tài khoản ngân hàng để nhận tiền chi trả DVMTR, chiếm 94% tổng số chủ rừng trên toàn tỉnh.
Tuy đạt được nhiều kết quả tích cực trên, song công tác chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế, vướng mắc sau: (1) Ở một số địa bàn vùng sâu, việc theo dõi, quản lý và xác định ranh giới, diện tích rừng, cập nhật biến động rừng còn chưa kịp thời; một số diện tích rừng chưa đủ điều kiện cung ứng dịch vụ; (2) Hồ sơ giao đất, giao rừng còn một số sai sót giữa bản đồ giao rừng với quyết định giao và thông tin chủ rừng; diện tích rừng giao còn chồng lấn, tranh chấp, nhầm lẫn chủ rừng; (3) Một số chủ rừng không có mặt tại địa bàn, đi làm ăn xa, chấp hành án phạt tù, chết,... lên Quỹ không chi trả được tiền và mở tài khoản; (4) Mô hình chính quyền địa phương 02 cấp mới, khối lượng công việc nhiều, trong khi số lượng cán bộ chuyên môn ở một số nơi còn thiếu; (5) Ngoài ra, một bộ phận người dân và cộng đồng chưa hiểu rõ đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và cách thức chi trả tiền DVMTR, dẫn đến còn tình trạng thiếu hợp tác trong thực hiện các nội dung liên quan đến xác định diện tích cung ứng và chi trả tiền.
Nguyên nhân chủ yếu là do điều kiện cơ sở hạ tầng, giao thông đi lại còn hạn chế; địa hình chia cắt, phức tạp; lực lượng quản lý, cán bộ chuyên môn ở cơ sở còn thiếu; diện tích rừng cung ứng lớn; trình độ dân trí của một bộ phận người dân vùng sâu, vùng xa còn hạn chế; mô hình chính quyền địa phương 02 cấp mới,...; trong khi yêu cầu về tính chính xác, minh bạch và hiệu quả ngày càng cao.
Để tiếp tục phát huy hiệu quả của công tác chi trả DVMTR, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng xác định một số giải pháp trọng tâm cần tập trung thực hiện hiệu quả trong thời gian tới: (1) Tăng cường công tác quản lý, theo dõi diện tích rừng cung ứng, sử dụng công nghệ ảnh vệ tinh, phần mềm chuyên dụng để quản lý, phát hiện sớm diện tích nghi ngờ có biến động, tổ chức kiểm tra, xác minh thực địa đối với các diện tích rừng nghi ngờ, gắn với trách nhiệm của chủ rừng và kết quả giám sát của kiểm lâm địa bàn, chính quyền xã và cán bộ kỹ thuật của Quỹ nhằm bảo đảm diện tích chi trả đúng, đủ và công bằng; (2) Tích cực liên hệ, phối hợp thông tin, trao đổi thường xuyên với chính quyền địa phương để kịp thời hỗ trợ, hướng dẫn, thống nhất cách thức xử lý, giải quyết dứt điểm các vướng mắc liên quan đến chi trả tiền cho các chủ rừng, cũng như giúp quan tâm kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền hiệu quả đối với các chủ rừng là cộng đồng dân cư trên địa bàn; (3) Tăng cường công khai, minh bạch thông tin về diện tích, số tiền chi trả thông qua việc thông báo công khai số liệu, thông tin về danh sách chủ rừng được hưởng tiền, đơn giá chi trả, diện tích chi trả, số tiền chi trả,... qua việc niêm yết tại trụ sở UBND xã, qua hệ thống loa phát thanh tại các bản, zalo nhóm chủ rừng, đồng thời đăng tải trên trang Thông tin điện tử của Quỹ,... Qua đó, giúp người dân, cộng đồng và các bên liên quan có thể dễ dàng nắm bắt, giám sát, phản hồi, đảm bảo tính công khai trong toàn bộ quá trình; (4) Chú trọng, quan tâm đến việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật Quỹ, chủ rừng và các cơ quan liên quan thông qua các lớp tập huấn về kỹ thuật, kỹ năng sử dụng công nghệ số về xác định vị trí, diện tích rừng cung ứng, diện tích biến động,...; (5) Tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục cộng đồng, giúp người dân, chủ rừng và các cơ quan liên quan hiểu rõ hơn về ý nghĩa, quyền lợi và trách nhiệm trong việc tổ chức thực hiện chính sách DVMTR; cũng như phát huy vai trò giám sát của cộng đồng và các cơ quan, tổ chức có chức năng giám sát, phản biện xã hội.
Có thể khẳng định, chi trả DVMTR đã và đang mang lại hiệu quả thiết thực trên địa bàn tỉnh Điện Biên, không chỉ góp phần ổn định sinh kế và đời sống cho người dân mà còn tạo nền tảng tài chính bền vững cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn. Trong thời gian tới, với định hướng ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và minh bạch thông tin và tích cực phối hợp với chính quyền địa phương, cũng như các cơ quan liên quan, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, các cơ quan liên quan và chủ rừng để thúc đẩy, nâng cao hiệu quả công tác chi trả DVMTR, đảm bảo nguồn tiền này được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích, chi trả kịp thời, đầy đủ và đúng đối tượng, từ đó góp phần phát huy tối đa giá trị của rừng trong phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường của địa phương.