Bắt nhịp xu thế phát triển của công nghệ hiện đại, tỉnh Điện Biên đã và đang tích cực triển khai chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Trong đó, việc ứng dụng công nghệ số đã trở thành công cụ hữu hiệu giúp nâng cao hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch, công khai và an toàn trong quá trình thực hiện chính sách chi trả, một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.
Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách xã hội hỗ trợ chủ rừng mở tài khoản tại xã Pu Nhi.
Thực tiễn triển khai chính sách chi trả DVMTR cho thấy đây là giải pháp kinh tế, môi trường mang tính đột phá, góp phần gia tăng nguồn thu cho các chủ rừng và hộ dân nhận khoán, đồng thời củng cố ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ, phát triển rừng. Nhờ chính sách này, người dân đã từng bước hiểu rõ hơn về quyền lợi gắn với nghĩa vụ của mình, từ đó tham gia tích cực hơn vào công tác bảo vệ tài nguyên rừng. Qua thời gian, tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng và khai thác lâm sản trái phép trên địa bàn tỉnh đã giảm rõ rệt cả về số lượng vụ việc lẫn mức độ thiệt hại.
Tỉnh Điện Biên hiện có tổng diện tích rừng tự nhiên lên tới 954.125 ha, trong đó diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp đạt 694.753 ha, chiếm khoảng 72,8% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Diện tích rừng hiện có vào khoảng 419.000 ha, với tỷ lệ che phủ đạt 44%. Đáng chú ý, diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng lên tới 404.436 ha, trong đó có 316.359 ha đủ điều kiện để thực hiện chi trả DVMTR. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô tài nguyên rừng to lớn mà còn cho thấy trách nhiệm nặng nề trong công tác bảo vệ và phát triển rừng tại địa phương.
Trước thực tế đó, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã chủ động xây dựng và triển khai phương án chuyển đổi số trong chi trả DVMTR. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa cơ sở dữ liệu về diện tích rừng đủ điều kiện chi trả đã được đẩy mạnh, giúp công tác chi trả chính xác, nhanh gọn và dễ giám sát hơn. Theo báo cáo năm 2024, tổng số tiền Quỹ chi trả cho các chủ rừng trên địa bàn tỉnh đã vượt mức 211 tỷ đồng. Giai đoạn 2019–2023, tổng số tiền chi trả lên tới hơn 994 tỷ đồng, qua đó hỗ trợ người dân và các tổ chức quản lý rừng cải thiện sinh kế, đầu tư phát triển hạ tầng lâm nghiệp. Đồng thời, để đảm bảo tính công bằng và hợp lý trong phân bổ nguồn chi, UBND tỉnh Điện Biên đã chủ động điều tiết phần kinh phí chưa xác định được đối tượng hưởng thụ để hỗ trợ bù đơn giá cho các lưu vực có mức chi thấp như lưu vực sông Mã và một số lưu vực nội tỉnh. Cách làm này đã nhận được sự đồng thuận cao từ phía người dân, tổ chức và cá nhân có liên quan, đồng thời tạo động lực để các chủ rừng tiếp tục gắn bó và nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý và bảo vệ rừng.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và UBND tỉnh về việc hạn chế sử dụng tiền mặt trong chi trả DVMTR, đến nay Quỹ đã triển khai chi trả qua tài khoản được 91% số tiền chi trả đối với các tổ chức chủ rừng. Song song đó, đối với các chủ rừng là hộ gia đình và cá nhân, Quỹ đã phối hợp chặt chẽ với UBND cấp xã và các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử để hỗ trợ mở mới hơn 6.973 tài khoản trên toàn tỉnh. Việc áp dụng hình thức chi trả điện tử đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực: giảm thiểu khối lượng công việc thủ công cho cán bộ Quỹ và chính quyền địa phương; hạn chế tối đa rủi ro khi vận chuyển, phân phối tiền mặt đến các vùng sâu, vùng xa; đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian chi trả từ hàng tuần xuống chỉ còn vài phút.
Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh tuyên truyền, hỗ trợ chủ rừng mở tài khoản tại xã Mường Lạn.
Chuyển đổi số trong chi trả DVMTR không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình mà còn được người dân đón nhận tích cực. Phương thức này được đánh giá là an toàn, tiện lợi, minh bạch và phù hợp với xu hướng phát triển hiện đại. Nhiều chủ rừng, hộ nhận khoán và cộng đồng dân cư đã bày tỏ mong muốn tiếp tục sử dụng hình thức này lâu dài thay vì quay trở lại với phương thức chi trả tiền mặt truyền thống.
Để bảo đảm việc chi trả không dùng tiền mặt diễn ra thuận lợi, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh đã tổ chức các đợt tuyên truyền, tập huấn tại cơ sở nhằm phổ biến nội dung Luật Lâm nghiệp và các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định 156/2018/NĐ-CP. Các buổi tập huấn đồng thời giới thiệu lợi ích của việc nhận tiền qua tài khoản ngân hàng và hướng dẫn người dân cách sử dụng, giúp họ nắm rõ quy trình cũng như cách xử lý khi phát sinh vướng mắc trong giao dịch. Quỹ cũng phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội trong việc mở tài khoản miễn phí cho người dân, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số toàn diện này.
Đồng chí Trần Xuân Tâm, Phó Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên cho biết: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh xác định rõ, chuyển đổi số không chỉ là một xu hướng tất yếu, mà còn là giải pháp thực tế để nâng cao hiệu quả chi trả DVMTR. Việc chi trả qua tài khoản giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí trung gian và đặc biệt là tăng cường tính minh bạch, chính xác trong toàn bộ quy trình. Người dân cũng yên tâm hơn khi được nhận tiền trực tiếp, không phải đi xa, không còn lo bị chậm hoặc sai sót như trước đây. Thực tế triển khai cho thấy, các hộ dân rất đồng tình và mong muốn tiếp tục áp dụng lâu dài phương thức này.
Chính sách chi trả DVMTR trong những năm qua đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực cho kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên. Không chỉ tạo nguồn thu ổn định giúp người dân nâng cao chất lượng cuộc sống, chính sách này còn giúp các đơn vị quản lý rừng có thêm nguồn lực để tái đầu tư vào hạ tầng, trồng rừng, phòng cháy chữa cháy rừng và các hoạt động bảo vệ rừng khác. Quan trọng hơn, nhờ việc gắn kết giữa quyền lợi và trách nhiệm, ý thức của cộng đồng về giữ rừng, phát triển rừng đã ngày càng được củng cố, tạo nên thế trận bảo vệ rừng toàn dân bền vững và hiệu quả hơn.
Chi trả DVMTR không sử dụng tiền mặt là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số quốc gia và xu thế hiện đại hóa nền hành chính. Trong thời gian tới, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên sẽ tiếp tục đẩy mạnh rà soát, cập nhật dữ liệu chủ rừng; mở rộng phạm vi chi trả qua tài khoản đến 100% đối tượng thụ hưởng; đồng thời nâng cao năng lực số cho cán bộ và người dân nhằm đảm bảo toàn bộ quy trình chi trả được thực hiện một cách hiệu quả, công khai, minh bạch và an toàn trên phạm vi toàn tỉnh.