Chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là một trong những chính sách tài chính tiên phong của Nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững, đồng thời mang lại nguồn thu ổn định cho người dân vùng cao. Tại tỉnh Điện Biên, DVMTR không chỉ là công cụ hỗ trợ sinh kế mà còn là đòn bẩy để cộng đồng chủ động tham gia vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn tiền DVMTR là yêu cầu bắt buộc, nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong triển khai.
Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR tại huyện Mường Nhé
Với tinh thần đó, ngày 21/3/2025, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã chính thức ban hành Quy trình kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR đối với các chủ rừng là cộng đồng thôn, bản. Đây là bộ quy trình chặt chẽ gồm 6 bước cụ thể, từ xây dựng kế hoạch, thành lập tổ kiểm tra, tiến hành kiểm tra đến công khai kết quả và theo dõi sau kiểm tra. Việc ban hành quy trình này thể hiện rõ quyết tâm của tỉnh trong việc đưa chính sách chi trả DVMTR vào khuôn khổ quản trị minh bạch, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.
Theo đồng chí Mai Hương, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên cho biết: Việc kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà còn là quá trình đồng hành, hướng dẫn cộng đồng nâng cao năng lực sử dụng nguồn tiền DVMTR đúng mục đích. “Thông qua công tác giám sát, chúng tôi muốn đảm bảo rằng mỗi đồng tiền từ rừng đều đến được đúng nơi cần đến, phục vụ thiết thực cho công tác bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân”, đồng chí Mai Hương nhấn mạnh.
Ngay trong tháng 4/2025, Quỹ đã triển khai các đợt kiểm tra thực địa tại các xã Mường Nhà, Na Tông, Hẹ Muông, Na Ư và Mường Pồn (huyện Điện Biên); đồng thời mở rộng kiểm tra tại các xã vùng biên giới Sín Thầu, Sen Thượng, Chung Chải, Quảng Lâm và Mường Nhé (huyện Mường Nhé), những địa bàn có diện tích rừng lớn, nhiều cộng đồng dân cư tham gia nhận chi trả DVMTR hằng năm. Tổ kiểm tra gồm đại diện Quỹ, chính quyền xã và Ban quản lý rừng cộng đồng đã trực tiếp làm việc với các chủ rừng để rà soát tình hình thực hiện quy chế, kiểm tra sổ sách, đối chiếu chứng từ và lắng nghe ý kiến từ cộng đồng.
Qua thực tế kiểm tra cho thấy, đa phần các cộng đồng đã triển khai nghiêm túc việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR. Các bản làng tổ chức họp dân thống nhất nội dung chi tiêu, phân bổ tiền công tuần tra rừng, hỗ trợ các hộ gia đình khó khăn và đầu tư các hoạt động cộng đồng phục vụ bảo vệ rừng. Nhiều nơi còn có sáng kiến trích lập quỹ dự phòng, lập kế hoạch tài chính hàng năm rõ ràng, cho thấy năng lực tự quản ngày càng được nâng cao.
Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR tại huyện Điện Biên
Tuy nhiên, quá trình kiểm tra cũng chỉ ra những hạn chế còn tồn tại. Một số cộng đồng chưa xây dựng đầy đủ quy chế quản lý, sử dụng tiền DVMTR; việc ghi chép sổ tay tuần tra và sổ tay tài chính còn sơ sài, tẩy xóa, chưa cập nhật kịp thời. Một vài bản chưa thực hiện đầy đủ việc công khai tài chính sau chi trả. Đây là những vấn đề cần được sớm chấn chỉnh để đảm bảo chính sách đi vào thực chất và bền vững.
Theo đồng chí Lò Thị Ngân, Trưởng phòng Kiểm tra, giám sát, tuyên truyền Quỹ BVPTR tỉnh cho biết: Sau khi kết thúc kiểm tra, các tồn tại sẽ được tổng hợp thành báo cáo chi tiết gửi các bên liên quan. Đồng thời, Quỹ sẽ tiếp tục theo dõi, đôn đốc việc khắc phục, hướng dẫn cộng đồng hoàn thiện quy trình tài chính, sổ sách và tổ chức họp dân định kỳ. Các đợt kiểm tra tiếp theo sẽ được tổ chức định kỳ tối thiểu một lần mỗi năm và có thể đột xuất khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Bên cạnh đó, tỉnh cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, giám sát từ xa và lập hồ sơ điện tử cho từng cộng đồng chủ rừng.
Có thể thấy, kiểm tra, giám sát không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là một hình thức hỗ trợ cộng đồng dân cư nâng cao trách nhiệm, tăng tính minh bạch và góp phần lan tỏa giá trị của chính sách DVMTR. Khi người dân hiểu rõ, đồng thuận và làm chủ được dòng tiền từ rừng, họ sẽ chủ động giữ rừng bằng chính lợi ích và tương lai của bản làng mình.
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng sẽ chỉ phát huy trọn vẹn ý nghĩa khi nó gắn liền với quản lý minh bạch, sử dụng hiệu quả và giám sát thường xuyên. Sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành và đặc biệt là vai trò trung tâm của cộng đồng chính là chìa khóa để những cánh rừng Điện Biên tiếp tục xanh thắm, vì môi trường, vì sinh kế và vì phát triển bền vững lâu dài.