Những năm gần đây, tỉnh Điện Biên đẩy mạnh tuyên truyền và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng. Việc bảo vệ rừng không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan chức năng mà trở thành nhiệm vụ chung của toàn dân, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển rừng bền vững tại địa phương.
Kiểm lâm huyện Tủa Chùa tuyên truyền chính sách bảo vệ rừng cho nhân dân trên địa bàn.
Từ năm 2010, bản Cổng Trời, xã Sa Lông (huyện Mường Chà) được giao quản lý và bảo vệ 420ha rừng phòng hộ. Với hơn 60 hộ dân, mỗi gia đình nhận bảo vệ khoảng 7ha rừng - một trách nhiệm không nhỏ. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là ý thức giữ rừng của người dân nơi đây ngày càng được nâng cao, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm. Trong đó, công tác tuyên truyền đóng vai trò then chốt. Các cơ quan chức năng thường xuyên phối hợp tổ chức các buổi tuyên truyền trực tiếp đến từng hộ, từng bản, giúp người dân hiểu rõ tầm quan trọng của rừng cũng như những quy định pháp luật liên quan. Cùng với việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm đã tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, buộc người dân phải chấp hành nghiêm túc.
Ông Vàng Trùng Chìa, người dân bản Cổng Trời chia sẻ: “Nhờ thực hiện tốt công tác tuyên truyền và xử lý vi phạm, người dân bản Cổng Trời không chỉ chấp hành tốt các quy định mà còn chủ động tham gia giữ rừng, coi việc bảo vệ rừng là trách nhiệm chung của cả cộng đồng”.
Trên địa bàn toàn tỉnh, đặc biệt là tại các vùng giáp ranh với rừng đặc dụng, việc người dân đồng lòng bảo vệ rừng đang dần trở thành phong trào. Khu Dự trữ thiên nhiên (DTTN) Mường Nhé trải dài trên các xã: Nậm Kè, Mường Nhé, Chung Chải, Leng Su Sìn và Sín Thầu, công tác tuyên truyền bảo vệ rừng được đặc biệt chú trọng trong bối cảnh diện tích rừng rộng lớn, lực lượng quản lý mỏng.
Ông Diệp Văn Chính, Giám đốc Ban Quản lý Khu DTTN Mường Nhé cho biết: “Để bà con dân bản hiểu được các quy định pháp luật, không thể chỉ dừng lại ở việc phát văn bản hay đọc quy định một cách khô khan. Chúng tôi phải tìm cách diễn giải sao cho vừa dễ hiểu, vừa gần gũi với đời sống của người dân. Ngoài tuyên truyền trực tiếp, chúng tôi còn sử dụng máy chiếu, pa nô, áp phích, bảng nội quy và các hình ảnh trực quan để truyền tải thông tin...”.
Lực lượng công chức kiểm lâm, viên chức bảo vệ rừng trong Ban Quản lý Khu DTTN Mường Nhé phổ biến các quy định pháp luật cho người dân xã Chung Chải, huyện Mường Nhé.
Mặt khác, Ban Quản lý Khu DTTN Mường Nhé đã phối hợp chặt chẽ với đội ngũ trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Họ chính là cầu nối đưa thông tin pháp luật đến gần với người dân hơn. Anh Giàng A Tông, bản Nậm San 2, xã Mường Nhé cho biết: “Cán bộ Khu DTTN thường xuyên xuống bản, nắm bắt tình hình cũng như tâm tư nguyện vọng của bà con. Khi các anh đã hiểu dân, nói gì bà con cũng nghe theo. Bên cạnh sự vào cuộc của cán bộ kiểm lâm và các cơ quan chức năng, vai trò của người có uy tín, già làng trong cộng đồng cũng rất quan trọng. Những người này thường xuyên tuyên truyền, giải thích cho bà con hiểu rõ quy định pháp luật, đồng thời nhắc nhở, vận động mọi người chấp hành hương ước, quy ước của bản về bảo vệ rừng. Nhờ có sự gương mẫu, nói đi đôi với làm của những người có uy tín, nhiều gia đình trong bản đã thay đổi nhận thức, tích cực tham gia giữ rừng, bảo vệ thiên nhiên”.
Tuyên truyền là một mặt của vấn đề, để nâng cao ý thức quản lý, bảo vệ rừng của người dân, các cơ quan chức năng triển khai quyết liệt và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm Luật Lâm nghiệp. Theo thống kê của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, trong quý I năm 2025, toàn tỉnh đã phát hiện 204 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp. Trong đó, có tới 195 vụ phá rừng trái pháp luật, 5 vụ vi phạm về bảo vệ động vật rừng, 1 vụ tàng trữ lâm sản trái phép và 2 vụ vi phạm quy định về hồ sơ lâm sản. Tổng số vụ đã xử lý là 138 vụ, trong đó xử lý hành chính 135 vụ và xử lý hình sự 3 vụ. Từ các vụ vi phạm này, số lâm sản bị tịch thu là hơn 16m³ gỗ các loại và tổng số tiền nộp ngân sách lên tới hơn 623 triệu đồng.
Những con số ấy không chỉ phản ánh quyết tâm xử lý triệt để hành vi vi phạm mà còn là lời cảnh tỉnh cho người dân rằng công tác bảo vệ rừng không thể bị xem nhẹ. Chính quyền các cấp, lực lượng kiểm lâm và các đơn vị chuyên môn đã xác định rõ vai trò của cộng đồng trong công tác giữ rừng, và họ đang từng bước đưa người dân trở thành “cánh tay nối dài” cho lực lượng chức năng.
Sự thay đổi trong ý thức bảo vệ rừng của người dân góp phần quan trọng vào việc nâng cao tỷ lệ che phủ rừng trên địa bàn tỉnh.
Cùng với những nỗ lực về mặt pháp lý và truyền thông, một yếu tố không thể thiếu là tinh thần tự quản trong cộng đồng. Tại nhiều bản làng, quy ước bảo vệ rừng đã được lồng ghép vào hương ước của bản. Người dân không chỉ tự giác chấp hành mà còn giám sát lẫn nhau. Cách làm này đã mang lại hiệu quả thiết thực và bền vững cao bởi xuất phát từ chính nhu cầu và nhận thức nội tại của người dân.
Có thể nói, sự thay đổi trong tư duy giữ rừng của người dân Điện Biên hôm nay là kết quả của một quá trình bền bỉ, trong đó hội tụ sự chung sức của chính quyền, kiểm lâm, cộng đồng và từng cá nhân. Khi rừng được xem là tài sản chung, mọi người sẽ cùng nhau giữ gìn. Từ việc tự quản lý, tham gia chữa cháy rừng, giám sát hoạt động khai thác cho đến việc chấp hành nghiêm thời gian đốt nương, tất cả đều góp phần quan trọng vào việc bảo vệ màu xanh của núi rừng Điện Biên.