Để đánh giá việc quản lý, sử dụng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đối với các chủ rừng là cộng đồng thôn, bản và chỉ ra mặt tồn tại, hạn chế của chủ rừng, hàng năm Ban điều hành Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát. Năm 2025, Ban điều hành Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng xây dựng kế hoạch và tiến hành kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tiền chi trả DVMTR năm 2023 đối với các chủ rừng là cộng đồng thôn, bản trên địa bàn huyện Điện Biên.
Ban điều hành Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng tiền chi trả DVMTR năm 2023 của 32 cộng đồng thôn, bản thuộc 5 xã: Mường Nhà, Na Tông, Hẹ Muông, Na Ư và Mường Pồn trên địa bàn huyện Điện Biên. Trên cơ sở kết quả kiểm tra từ ngày 21/4 - 25/4/2025, Quỹ đã ban hành báo cáo đánh giá việc thực hiện công tác chi trả tiền DVMTR và chỉ ra mặt tồn tại, hạn chế để hướng dẫn, tháo gỡ; đồng thời ghi nhận các mô hình, cách làm hiệu quả để nhân rộng. Qua đó, đảm bảo nguồn tiền DVMTR được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, công khai, minh bạch, góp phần nâng cao năng lực cộng đồng trong công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Kết quả nổi bật theo báo cáo, 100% cộng đồng thôn, bản đã thành lập Ban quản lý rừng cộng đồng và tổ tuần tra bảo vệ rừng. Đáng chú ý, các cộng đồng đã công khai minh bạch số tiền DVMTR thông qua họp dân, với tổng số tiền thu năm 2023 lên đến 6,3 tỷ đồng (31/32 cộng đồng). Trong đó, 6,03 tỷ đồng đã được chi cho các hoạt động như hỗ trợ các hộ gia đình quản lý rừng, tuần tra và phòng cháy chữa cháy rừng...
Việc nhận tiền DVMTR qua tài khoản ngân hàng cũng được triển khai đồng bộ, góp phần hạn chế rủi ro thất thoát. Đặc biệt, 3/32 cộng đồng đã xây dựng được quy chế quản lý tiền DVMTR, quy chế bảo vệ rừng và kế hoạch sử dụng nguồn lực, dù tỷ lệ này còn thấp (9,4%).
Tổ công tác kiểm tra quản lý, sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) của chủ rừng tại xã Hẹ Muông, huyện Điện Biên.
Trao đổi với ông Vì Văn Kiêm, Trưởng ban quản lý rừng cộng đồng bản Mường Pồn I, xã Mường Pồn cho biết, bản của ông có 133 hộ với 559 nhân khẩu, được cấp có thẩm quyền giao cho cộng đồng bản quản lý 405,9 ha đất lâm nghiệp trong đó đất có rừng là 382,22 ha. Năm 2023 cộng đồng bản Mường Pồn I được Quỹ bảo vệ và phát triển rừng chi trả tiền DVMTR trên 371 triệu đồng. Sau khi có thông báo số tiền chi trả DVMTR từ Quỹ bảo vệ và phát triển rừng, Ban quản lý rừng cộng đồng tổ chức họp bản và thống nhất các khoản chi từ tiền DVMTR như: chi tiền công tuần tra, bảo vệ rừng; các hoạt động chung của tập thể: Hội họp, hỗ trợ tổ văn nghệ của bản, chi cho các hộ gia đình phát triển sinh kế và nâng cao đời sống… ông Vì Văn Kiêm cho biết thêm, mọi việc thu, chi đều được cộng đồng bản ghi chép đầy đủ vào sổ tay và có đủ chữ ký của người nhận tiền. Hàng năm, bản Mường Pồn I đều tổ chức họp tuyên truyền việc quản lý bảo vệ rừng và thông báo cho các hộ gia đình biết số tiền và tình hình thu, chi sử dụng tiền DVMTR của bản. Cá nhân ông cũng mong muốn hàng năm chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn các chủ rừng về các chủ trương của Đảng, pháp luật của nhà nước về công tác quản lý, bảo vệ rừng và chi trả DVMTR.
Tổ công tác kiểm tra quản lý, sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) của chủ rừng tại xã Mường Pồn, huyện Điện Biên.
Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo chỉ ra những tồn tại hạn chế: 90,6% cộng đồng chưa xây dựng quy chế quản lý tiền DVMTR, dẫn đến việc sử dụng nguồn vốn thiếu kế hoạch; 43,8% cộng đồng không dành kinh phí cho tuần tra rừng, khiến công tác bảo vệ rừng bị động; 35,5% chủ rừng không lưu giữ chứng từ rút tiền, làm giảm tính minh bạch; Ghi chép sổ sách còn sơ sài: 22/32 cộng đồng không có sổ tay tuần tra, 7/32 không có sổ tay chi trả DVMTR.
Một số trường hợp chi tiền không có biên bản họp dân hoặc danh sách người nhận, như cộng đồng bản Pha Thanh (xã Mường Nhà) và Púng Bửa (xã Na Ư).
Quá trình kiểm tra, giám sát của Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên được thực hiện đầy đủ, đúng quy trình theo quy định hiện hành. Tổ kiểm tra đã rà soát các sổ ghi chép, chứng từ được lưu giữ có liên quan. Hoạt động kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện tồn tại, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn trực tiếp các chủ rừng là cộng đồng thôn, bản; khắc phục sai sót, để nâng cao năng lực quản lý, sử dụng nguồn tiền DVMTR.
Để làm tốt công tác quản lý, sử dụng tiền DVMTR trong thời gian tới, Ban điều hành Quỹ đề xuất, kiến nghị: đối với các cộng đồng thôn, bản cần khẩn trương xây dựng quy chế, bổ sung chứng từ, và tăng cường giám sát nội bộ. UBND cấp xã cần quan tâm hỗ trợ đào tạo kỹ năng quản lý tài chính và tuyên truyền nâng cao nhận thức về DVMTR cho chủ rừng. Thường xuyên cập nhật, trao đổi kênh thông tin trực tuyến (http://fpdf.dienbien.gov.vn) và số điện thoại nhân viên theo dõi địa bàn của Ban điều hành quỹ để cập nhật chính sách và giải đáp thắc mắc.
Công tác chi trả DVMTR là công cụ quan trọng để cân bằng giữa bảo vệ phát triển rừng và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, thành công của chính sách này phụ thuộc vào năng lực quản lý và sự minh bạch của các chủ rừng. Kết quả từ 05 xã ở huyện Điện Biên cho thấy, dù các chủ rừng đã có những kết quả bước đầu trong việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR, vẫn cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ cả chính quyền và người dân để biến nguồn lực tài chính thành "lá phổi xanh" bền vững cho tương lai.