Những năm qua, công tác chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đã mang lại nhiều giá trị thiết thực, góp phần quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững tại tỉnh Điện Biên. Nguồn thu từ DVMTR không chỉ giúp cải thiện sinh kế cho người dân mà còn tạo động lực thúc đẩy trách nhiệm của cộng đồng trong việc giữ gìn tài nguyên rừng. Nhờ chính sách này, nhiều hộ gia đình đã có thêm nguồn thu nhập ổn định từ rừng, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Với những lợi ích rõ ràng đó, việc mở rộng cơ chế chi trả tín chỉ các-bon trong tương lai sẽ mang lại tiềm năng kinh tế lớn hơn, giúp địa phương và người dân tận dụng tối đa giá trị của rừng.

Hệ sinh thái rừng tự nhiên Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé.

Hiện nay, tỉnh Điện Biên đang thực hiện chi trả DVMTR cho các loại dịch vụ: Dịch vụ bảo vệ nguồn nước; Dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon; Dịch vụ bảo vệ đất, chống xói mòn và hạn chế thiên tai; Dịch vụ bảo tồn đa dạng sinh học. Hàng năm, hàng nghìn hộ gia đình đã được hưởng lợi từ việc duy trì, bảo vệ rừng. Tính đến nay, DVMTR đã trực tiếp góp phần tăng thu nhập cho hộ gia đình quản lý rừng, giúp các chủ rừng nhận được nguồn thu ổn định từ việc trông coi, duy trì sinh thái rừng. Số tiền chi trả DVMTR hàng năm đã góp phần quan trọng trong việc xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân sinh sống gắn với rừng.

Trong năm 2024, Việt Nam hiện đứng thứ 5 trong các nước tạo tín chỉ các bon và ngân hàng Thế giới (WB) vừa chi 51,5 triệu USD (khoảng 1.200 tỉ đồng) để mua 10,3 triệu tín chỉ các-bon rừng tại các tỉnh Bắc Trung Bộ trong giai đoạn 2018 - 2024. Đây là một tín hiệu tích cực trong việc thúc đẩy lập sàn giao dịch các-bon vào năm 2025, tạo nguồn tài chính cho Việt Nam. Và cũng là một tín hiệu, một bước tiến quan trọng giúp mở rộng nguồn thu nhập, đem lại lợi ích kinh tế to lớn cho người dân Điện Biên. Theo Quyết định số 243/QĐ-UBND ngày 11/02/2025 của UBND tỉnh Điện Biên về Công bố hiện trạng rừng tỉnh Điện Biên năm 2024, tỉnh Điện Biên có tổng diện tích đất có rừng đạt hơn 429.820 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên chiếm khoảng 97,6% (tương đương với hơn 419.539 ha). Theo ước tính, rừng Điện Biên hiện nay có khả năng hấp thụ trung bình từ 4 - 4,5 tấn CO₂/ha/năm, đem lại tiềm năng 1,66 - 1,87 triệu tấn CO₂ hấp thụ mỗi năm. Từ đó, nếu rừng Điện Biên được tham gia vào thị trường tín chỉ các-bon, nguồn thu này có thể mang lại 10-13 triệu USD mỗi năm.

Trong năm 2024, một số tỉnh Bắc Trung Bộ đã nhận được tiền bán tín chỉ các-bon như Thanh Hóa đã nhận được hơn 162,5 tỷ đồng; Nghệ An hơn 282,5 tỷ đồng; Hà Tĩnh gần 123 tỷ đồng; Quảng Bình gần 235,7 tỷ đồng; Quảng Trị hơn 51 tỷ đồng; Thừa Thiên Huế hơn 107 tỷ đồng. Việc nhận được nguồn thu lớn từ thị trường các-bon, người dân các tỉnh đã có thêm thu nhập từ việc giữ rừng, giúp bảo vệ tài nguyên và phát triển kinh tế xanh. Đây chính là nguồn động lực nhưng cũng là thách thức cho tỉnh Điện Biên.

Rừng Điện Biên có tiềm năng rất lớn nếu tham gia vào thị trường bán tín chỉ Các-bon rừng.

Mặc dù tiềm năng là rất lớn, nhưng thực tế việc chuyển đổi rừng tự nhiên thành tín chỉ các-bon không hề đơn giản. Một trong những thách thức lớn nhất ở Điện Biên là việc xây dựng hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) chưa đạt chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, khung pháp lý về các-bon rừng tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Một yếu tố khác ảnh hưởng lớn đến khả năng tận dụng tiềm năng của thị trường các-bon ở Điện Biên chính là cần nguồn vốn lớn để đầu tư vào công nghệ, nhân lực, và hạ tầng kỹ thuật. Nhiều hộ dân sinh sống gần rừng chưa hiểu rõ về cơ chế tín chỉ các-bon, khiến họ chưa chủ động tham gia hoặc dễ bị lợi dụng bởi các tổ chức trung gian (Tại một số xã trên địa bàn thành phố Điện Biên Phủ, kiểm lâm địa bàn phản ánh đã có những tổ chức đến đề nghị người dân ký vào hợp đồng bán tín chỉ các-bon rừng mà không thông qua chính quyền địa phương và nội dung hợp đồng không rõ ràng). Vì vậy, tỉnh Điện Biên cần rất nhiều chiến lược phù hợp và thực hiện đồng bộ các giải pháp để sớm tham gia được vào thị trường bán tín chỉ các-bon rừng.

Ông Trần Xuân Thắng - Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng chia sẻ: "Sau khi tìm hiểu về tín chỉ các-bon, chúng tôi nhận thấy đây là một cơ hội lớn không chỉ cho công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn giúp nâng cao đời sống người dân. Nếu Điện Biên sớm hoàn thiện các điều kiện cần thiết để tham gia thị trường các-bon, tỉnh có thể tạo ra nguồn thu đáng kể từ rừng, góp phần ổn định sinh kế cho người dân sống gần rừng. Chúng tôi rất mong muốn tỉnh sớm hoàn thiện các cơ chế, chính sách để có thể nhận được nguồn chi trả này giống như một số tỉnh khác đã thực hiện thành công."

Với những chính sách hỗ trợ từ nhà nước và nỗ lực của địa phương, người dân Điện Biên nói chung, các chủ rừng trên địa bàn tỉnh nói riêng hoàn toàn có thể tin tưởng vào việc hưởng lợi từ nguồn tài nguyên rừng một cách bền vững và lâu dài.